Als genomineerde voor de Hermes onderscheiding op de UGent Awards 2013 bereidde ik een korte toespraak voor. Gezien het bij een nominatie (en een fantastische avond!) bleef en de prijs oververdiend naar een andere kandidate ging, Mevrouw Nicole Smol (faculteit Wetenschappen – vakgroep Biologie), bleef de toespraak in mijn binnenzak.

Toch wil ik mijn boodschap en vragen, vooral gericht aan de rector van de UGent, Prof. dr. Anne De Paepe, en iedereen met een hart voor de diergeneeskunde, niet in het minst de dierenartsen zelf, kenbaar maken.

– Veertien dagen terug was ik in Brazilië op een congres georganiseerd door de Office International des Epizooties (OIE),  The World Organisation for Animal Health, afhangend van de VN en geleid door een dierenarts, Dr. Bernard Vallat. Er werd tijdens het congres drie dagen lang nagedacht over de diergeneeskundige opleiding en de rol van de diergeneeskundige Ordes in de wereld. Laat me toe er iets meer over te vertellen.

Reden waarom dit congres georganiseerd werd, was, kort samengevat, het feit dat de OIE zich met haar 178 lidstaten, op wereldvlak, maar met een focus op de ontwikkelingslanden, zorgen maakt over:

1. De kwaliteit van het diergeneeskundig onderwijs;
2. De aan- of afwezigheid en organisatie van diergeneeskundige Ordes, als bewakers van de kwaliteit van de diergeneeskundige diensten, Ordes dus als een garantie voor de geloofwaardigheid van het diergeneeskundige beroep;
3. De kwaliteit van de diergeneeskundige diensten.

Ik maak me daarover in Vlaanderen absoluut geen zorgen: we hebben een sterke opleiding diergeneeskunde, een goed georganiseerde en onafhankelijke Orde en we leveren de beste diergeneeskundige diensten af.

Ik maak me echter wel zorgen over de malaise en gelatenheid onder de Vlaamse dierenartsen.

Blijkbaar hebben de uitstekende opleiding, recentelijk nog opnieuw Europees geaccrediteerd, de goed functionerende Orde én het afleveren van de beste diergeneeskundige diensten niet kunnen tegenhouden dat het respect voor de dierenartsen en het respect onder dierenartsen werd aangetast: betaling van maatschappelijk belangrijke taken blijft uit, de vergoeding voor taken binnen de epidemiologische bewaking zijn te laag – dat terwijl er wel volop aan de zogenaamde diergeneeskundige handelingen wordt geknabbeld -, jonge collega’s worden door oudere collega’s aangenomen onder loonvoorwaarden die te belachelijk zijn voor woorden … om maar enkele zaken te noemen. Nochtans zou de dierenarts een centrale rol in de maatschappij moeten vervullen en daarvoor voluit gewaardeerd moeten worden. De OIE noemt de taken van de dierenarts trouwens bij naam: waken over de volksgezondheid, de voedselveiligheid, de diergezondheid en het dierenwelzijn, en instaan voor de voedselzekerheid.

Oorzaken voor de malaise zijn gekend maar ik noem er toch, opnieuw, enkele: de (economische) druk van individuele klanten, stakeholders en hun (te) machtige belangengroepen, een gebrek aan empathie en respect bij de Overheid voor de moeilijke taken die de praktijkdierenarts dagdagelijks moet uitvoeren, een versnipperd syndicaal veld met een gebrek aan profiel en slagkracht om voor de individuele dierenarts op te komen, en misschien nog wel het meest: een groot gebrek aan zelfrespect en respect voor elkaar.

Maar we kunnen deze malaise niet loskoppelen van het gegeven dat mijn Universiteit voor sommige sectoren (paard, gezelschapsdieren) gewoonweg teveel dierenartsen aflevert. Dat werkt zondermeer marktverstorend. We mogen als UGent en als Faculteit Diergeneeskunde het gebrek aan vijf minuten politieke moed in België om een numerus clausus in te voeren, niet gebruiken als argument om weg te kijken.

Ik hoop dan ook dat de debatten over de plethora (opnieuw) geopend kunnen worden en dat we op zoek kunnen gaan naar de juiste argumenten om politieke goodwill te kweken en verandering te brengen. Het diergeneeskundige beroep heeft dat echt nodig.

Daarnaast wil ik iedereen met een hart voor de diergeneeskunde oproepen om na te denken over oplossingen voor de malaise binnen het beroep temeer omdat ik ervan overtuigd ben dat een maatschappij zonder een assertief, goed georganiseerd en gerespecteerd diergeneeskundig korps vroeg of laat in de problemen komt.

Ik roep de dierenartsen en hun vertegenwoordigers ook zelf op om niet te wachten op wat anderen misschien voor hen (voor ons) zullen beslissen maar werk te maken van het “one voice” principe, een beetje zoals het “one health” principe dat de OIE zo hoog in het vaandel draagt. Zoek daarvoor de collega’s met de nodige ervaring, kennis, inzichten, talenten en geloofwaardigheid en ga aan de slag.

Maar laten we vooral het volgende niet vergeten: het overgrote deel van de klanten is uiterst tevreden over de diensten afgeleverd door zijn dierenarts, alleen moet er werk gemaakt worden van een duurzamer model waarin deze laatste ook zijn maatschappelijk belangrijke rol, die vaak verder reikt dan mensen zich realiseren, in alle vertrouwen kan opnemen.

Durf denken, toch? –